ΟΡΜΟΝΕΣ - ΥΠΟΦΥΣΗ: Τα Τυχαιώματα της Υπόφυσης (έλεγχος και αντιμετώπιση)

ΟΡΜΟΝΕΣ – ΥΠΟΦΥΣΗ: Τα Τυχαιώματα της Υπόφυσης (έλεγχος και αντιμετώπιση)


Η υπόφυση είναι ένας σημαντικός αδένας που βρίσκεται κοντά στη βάση του εγκεφάλου και παράγει αρκετές διαφορετικές ορμόνες, οι οποίες ελέγχουν πολλές λειτουργίες του σώματος. Το τυχαίωμα της υπόφυσης είναι ένας όγκος ή άλλη βλάβη (μία εστία ανώμαλου ιστού) μέσα στην υπόφυση ή πάνω από αυτήν. Ονομάζεται τυχαίωμα, επειδή βρίσκεται όταν κάποιο άτομο κάνει μία απεικονιστική εξέταση (μαγνητική ή αξονική τομογραφία) για έναν άλλο άσχετο λόγο, δηλαδή είναι ένα «τυχαίο» εύρημα.

Αυτό το «τυχαίο» εύρημα είναι πολύ πιο συχνό από ό,τι μπορείτε να σκεφτείτε!!! Μικρά τυχαιώματα βρίσκονται στο 10 – 20% περίπου των ασθενών!! Τέτοιες βλάβες μπορούν να βρεθούν όταν οι άνθρωποι κάνουν μαγνητική ή αξονική τομογραφία κρανίου ή εγκεφάλου μετά από τραυματισμό του κεφαλιού ή του αυχένα, ή επειδή έχουν συμπτώματα που οφείλονται σε άλλη αιτία. Η τυχαία ανακάλυψη μίας βλάβης στην υπόφυση μπορεί να φοβίσει τους περισσότερους ανθρώπους. Το καλά νέα είναι ότι αυτές οι βλάβες και οι όγκοι είναι σχεδόν πάντα καλοήθεις (δεν είναι καρκίνος)  και μερικές φορές μόνο χρειάζονται χειρουργική επέμβαση, όμως μερικές φορές μπορούν να επηρεάσουν τη φυσιολογική λειτουργία της υπόφυσης και να προκαλέσουν ορμονική διαταραχή.

Ποια είναι τα είδη των τυχαιωμάτων της υπόφυσης;

Τις περισσότερες φορές το τυχαίωμα της υπόφυσης είναι ένας καλοήθης όγκος της υπόφυσης που ονομάζεται αδένωμα. Άλλες φορές πάλι τα τυχαιώματα είναι καλοήθεις διογκώσεις κοντά στην υπόφυση, που περιλαμβάνουν  συγγενείς (δηλ. εκ γεννητίς) κύστεις που ονομάζονται κύστεις Rathke και τα κρανιοφαρυγγιώματα. Και τα αδενώματα και οι άλλες βλάβες μπορούν να επηρεάσουν την υπόφυση με τον ίδιο τρόπο. Μερικοί όγκοι της υπόφυσης είναι εκκριτικοί, δηλαδή συνθέτουν και παράγουν ορμόνες και αν τις παράγουν σε υπερβολικά μεγάλες ποσότητες  είναι λειτουργικοί όγκοι. Το πιο συχνό λειτουργικό είδος αδενώματος είναι το προλακτίνωμα, το οποίο είναι καλοήθης όγκος που παράγει προλακτίνη σε υπερβολική ποσότητα. Η προλακτίνη είναι μία ορμόνη που κάνει τους μαστούς να παράγουν γάλα και επηρεάζει τις ορμόνες του φύλου, δηλαδή την τεστοστερόνη και την οιστραδιόλη (οιστρογόνα).

Άλλοι όγκοι της υπόφυσης είναι μη λειτουργικοί, μη εκκριτικοί, δηλαδή δεν παράγουν ορμόνες. Στις εξετάσεις αίματος, τα περισσότερα τυχαιώματα δείχνουν ότι δεν υπερεκκρίνουν ορμόνες, δηλαδή είναι μάλλον μη λειτουργικοί όγκοι. Μερικά τυχαιώματα κάνουν την υπόφυση να παράγει μικρές μόνο ποσότητες ορμονών, προκαλούν λοιπόν υποφυσιακή ανεπάρκεια. Αυτό συμβαίνει αν η βλάβη – είτε είναι αδένωμα είτε άλλη διόγκωση – πιέζει τη φυσιολογική υπόφυση. Αν τα τυχαιώματα της υπόφυσης είναι μικρότερα από ένα εκατοστό, ονομάζονται μικρο-τυχαιώματα (και μικρο-αδενώματα αντίστοιχα). Εκείνα που είναι μεγαλύτερα από ένα εκατοστό ονομάζονται μακρο-τυχαιώματα (και μακρο-αδενώματα αντίστοιχα). Οι μεγαλύτερες βλάβες είναι λιγότερο συχνές αλλά είναι πιο πιθανό να πιέσουν την υπόφυση και τους κοντινούς ιστούς (οπτικά νεύρα, αγγεία, εγκέφαλος).

Ποια είναι τα συμπτώματα των τυχαιωμάτων της υπόφυσης;

Εφόσον αυτές οι βλάβες της υπόφυσης βρίσκονται τυχαία, οι περισσότερες από αυτές δεν προκαλούν συμπτώματα. Τα περισσότερα τυχαιώματα αναπτύσσονται αργά και δεν μεγαλώνουν τόσο πολύ ώστε να προκαλέσουν προβλήματα. Τα συμπτώματα που προκαλούν τα τυχαιώματα της υπόφυσης εξαρτώνται από το αν η αιτία είναι η πίεση που ασκεί η βλάβη ή είναι οι ορμονικές διαταραχές και αλλαγές (υπερέκκριση ορμονών ή ανεπάρκεια ορμονών). Τα συμπτώματα λόγω πίεσης από τον όγκο ή τη διόγκωση είναι:

  • Πονοκέφαλος
  • Προβλήματα στην όραση, κυρίως απώλεια της πλευρικής όρασης ή διπλωπία.
  • Προβλήματα στην ταυτόχρονη κίνηση των ματιών λόγω παράλυσης ή αδυναμίας των μυών που ελέγχουν την κίνηση των ματιών.
  • Αποπληξία της υπόφυσης, δηλαδή ισχαιμική βλάβη του αδένα ή σοβαρή αιμορραγία εντός του όγκου, προκαλώντας συχνά σοβαρό πονοκέφαλο, προβλήματα όρασης και γρήγορη απώλεια και ανεπάρκεια της λειτουργίας της υπόφυσης. Η αποπληξία της υπόφυσης είναι επείγον ιατρικό περιστατικό.

Τα συμπτώματα λόγω χαμηλών ορμονών της υπόφυσης είναι:

  • Κόπωση
  • Ζάλη
  • Ξηρό δέρμα
  • Ανωμαλίες της περιόδου στη γυναίκα
  • Σεξουαλική δυσλειτουργία.

Ο ασθενής μπορεί να έχει συμπτώματα λόγω υπερέκκρισης και υπερπαραγωγής ορμονών, τα οποία ποικίλουν και διαφέρουν ανάλογα με την ορμόνη που είναι σε υψηλά επίπεδα στο σώμα.

Ποιες εξετάσεις να γίνονται μετά τη διάγνωση;

Όλοι οι ασθενείς με ένα τυχαίωμα, ακόμη κι αν δεν έχουν συμπτώματα, πρέπει να εξετασθούν πλήρως από έναν ενδοκρινολόγο ή έναν άλλον κλινικό γιατρό. Πρέπει επίσης, να κάνουν εξετάσεις αίματος για να ελεγχθεί αν έχουν πολύ ψηλά ή πολύ χαμηλά επίπεδα ορμονών. Αν το αδένωμα ή το τυχαίωμα βρέθηκε με αξονική τομογραφία, θα πρέπει να γίνει μαγνητική τομογραφία γιατί αυτή η εξέταση δίνει καλύτερη εικόνα της έκτασης της βλάβης. Ο ασθενής με αδένωμα ή άλλη διόγκωση της υπόφυσης ή κοντά στην υπόφυση, πρέπει επίσης, να κάνει εξέταση των οπτικών πεδίων, αν η μαγνητική τομογραφία δείξει ότι η βλάβη βρίσκεται σε μία θέση που μπορεί να επηρεάσει την όραση του, δηλαδή αν βρίσκεται κοντά στο οπτικό νεύρο ή στο οπτικό χίασμα (το σημείο όπου τα δύο οπτικά νεύρα διασταυρώνονται). Με τη μέτρηση των οπτικών πεδίων, εξετάζεται όλο το πεδίο της όρασης του ασθενούς, και  η περιφερική όραση και η κεντρική όραση.

Πως παρακολουθείται ο ασθενής;

Οι περισσότεροι ασθενείς δεν χρειάζονται χειρουργική αφαίρεση του όγκου, αδενώματος ή άλλης βλάβης στην υπόφυση. Μόνο μερικοί τύποι τυχαιώματος (αδενώματος) της υπόφυσης μικρύνουν με φαρμακευτική θεραπεία. Η φαρμακευτική θεραπεία λοιπόν, δεν είναι η πρώτη επιλογή για πολλά είδη τυχαιώματος. Όλοι οι ασθενείς πάραυτα, θα χρειαστούν παρακολούθηση και επισκέψεις στο γιατρό ανά τακτά χρονικά διαστήματα, για να ελέγχεται το αν θα αυξάνεται σε μέγεθος το τυχαίωμα ή αν θα προκαλεί προβλήματα υγείας. Σε γενικές γραμμές ισχύουν τα παρακάτω:

  • Αν το τυχαίωμα είναι μικρότερο από ένα εκατοστό τότε καλό είναι να γίνεται μαγνητική τομογραφία ένα έτος μετά την πρώτη
  • Αν το τυχαίωμα είναι μεγαλύτερο από ένα εκατοστό, τότε καλό είναι να γίνεται μαγνητική υπόφυσης έξη μήνες μετά την πρώτη. Επίσης, καλό είναι να επαναλαμβάνονται οι ορμονολογικές εξετάσεις έξη μήνες μετά την πρώτη εξέταση και ένα έτος μετά.

  • Αν η δεύτερη μαγνητική τομογραφία δείξει ότι το τυχαίωμα μεγαλώνει ή αν ο ασθενής έχει συμπτώματα, ίσως χρειασθεί να γίνεται μαγνητική ή ορμονολογικές εξετάσεις πιο συχνά.

  • Αν το τυχαίωμα μεγαλώνει κοντά στο οπτικό νεύρο ή στο οπτικό χίασμα θα πρέπει να γίνει εξέταση και μέτρηση των οπτικών πεδίων.

Πότε ένα τυχαίωμα της υπόφυσης χρειάζεται επέμβαση;

  • Όταν υπάρχουν ανωμαλίες και διαταραχές όρασης, όπως η αδυναμία να βλέπει ο ασθενής ένα μέρος του οπτικού του πεδίου ή η διπλή όραση, λόγω πίεσης του όγκου στο νεύρο.
  • Όταν απειλείται η όραση από τον όγκο λόγω της θέσης του κοντά στο οπτικό νεύρο ή στο οπτικό χίασμα.

  • Προβλήματα όρασης λόγω αποπληξίας της υπόφυσης.

  • Όταν το αδένωμα είναι λειτουργικό, δηλαδή υπερπαράγει ορμόνες, με εξαίρεση το προλακτίνωμα που τις περισσότερες φορές ελέγχεται («απαντάει») σε φαρμακευτική θεραπεία.

Επίσης, η επέμβαση μπορεί να είναι θεραπευτική επιλογή όταν:

  • Υπάρχει γρήγορη διόγκωση και αύξηση του τυχαιώματος που μπορεί να προκαλέσει προβλήματα.
  • Υπάρχει μείωση και ανεπάρκεια της λειτουργίας της υπόφυσης και ελάττωση στο αίμα των ορμονών της υπόφυσης.

  • Προγραμματίζεται εγκυμοσύνη ή υπάρχει επιθυμία εγκυμοσύνης και ο όγκος είναι κοντά στο οπτικό χίασμα.

  • Υπάρχει συχνά πονοκέφαλος.

Η αφαίρεση του όγκου γίνεται συχνά μέσω της μύτης (διασφηνοειδική επέμβαση). Στους περισσότερους ασθενείς που έχουν προβλήματα όρασης, υπάρχει βελτίωση των προβλημάτων αυτών μετά την επέμβαση. Η επέμβαση μερικές φορές δεν βελτιώνει τον πονοκέφαλο ή την ανεπάρκεια των ορμονών της υπόφυσης.

17 Απρίλιος, 2014

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 3.0 Greece License.
Κατασκευή ιστοσελίδων | i-magic Web Media Studio Κατασκευή ιστοσελίδων i-magic